Thứ Tư, ngày 03 tháng 2 năm 2016

BÀI 15-16: Tiêu hoá ở động vật

A.    KHÁI QUÁT KIẾN THỨC CẦN NHỚ
  1. Tiêu hoá là gì?
-        Tiêu hoá là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có trong thức ăn thành những chất đơn giản mà cơ thể hấp thụ được.
  1. Tiêu hoá ở động vật chưa có cơ quan tiêu hoá
-        Động vật chưa có cơ quan tiêu hoá là động vật đơn bào. Tiêu hoá thức ăn ở động vật đơn bào diễn ra bên trong tế bào gọi là tiêu hoá nội bào. Các enzim từ lizoxôm vào không bào tiêu hoá để thủy phân thức ăn thành các chất dinh dưỡng đơn giản để tế bào sử dụng.
  1. Tiêu hoá ở động vật có túi tiêu hoá
-        Các loài ruột khoang và giun dẹp có túi tiêu hoá
-        Túi tiêu hóa được hình thành từ nhiều tế bào. Trong túi tiêu hóa thức ăn được tiêu hóa nội bào và ngoại bào. Nhờ các tế bào thành túi tiêu hóa tiết ra các enzim để tiêu hóa hóa học thức ăn. Sau đó thức ăn đang tiêu hóa dang dở sẽ được tiếp tục tiêu hóa nội bào trong tế bào của thành túi tiêu hóa.
  1. Tiêu hoá ở động vật có ống tiêu hoá
-        Ống tiêu hóa gồm nhiều bộ phận với các chức năng khác nhau
-        Thức ăn đi theo một chiều trong ống tiêu hóa. Khi đi qua ống tiêu hóa, thức ăn bị biến đổi cơ học và hóa học để trở thành những chất dinh dưỡng đơn giản và được hấp thụ vào máu.
-        Các chất không được tiêu hóa trong ống tiêu hóa sẽ tạo thành phân và thải ra ngoài
-        Tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa gặp ở động vật có xương sống và một số động vật không xương sống
STT
Bộ phận
Tiêu hóa cơ học
Tiêu hóa hóa học
1.      
Miệng
X
X
2.      
Thực quản
X

3.      
Dạ dày
X
X
4.      
Ruột non
X
X
5.      
Ruột già
X




PHẦN II - HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI

Câu 1.   So sánh sự khác nhau giữa tiêu hoá nội bào và tiêu hoá ngoại bào?
TRẢ LỜI:
-        Tiêu hoá nội bào là tiêu hoá thức ăn bên trong tế bào. Thức ăn được tiêu hoá hoá học trong không bào tiêu hoá nhờ hệ thống enzim do lizôxôm cung cấp
-        Tiêu hoá ngoại nào là tiêu hoá thức ăn bên ngoài tế bào. Thức ăn có thể được tiêuhoá hoá học trong túi tiêu hoá hoặc được tiêu hoá cả về mặt cơ học và hoá học trong ống tiêu hoá.
Câu 2.   Cho biết những ưu điểm của tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hoá so với túi tiêu hoá?
TRẢ LỜI:
-        Trong ống tiêu hoá, dịch tiêu hoá không bị hoà loãng với nước àdễ tiêu hoá
-        Nhờ thức ăn đi theo một chiều nên ông tiêu hoá hình thành các bộ phận chuyên hoá, thực hiện các chức năng khác nhau như tiêu hoá cơ học, tiêu hóa hoá học, hấp thụ thức ăn. Trong khi đó túi tiêu hoá thì không có sự chuyên hoá như vậy.
Câu 3.   Tại sao nói tiêu hoá thức ăn trong ống tiêu hóa là tiêu hóa ngoại bào?
TRẢ LỜI:
-        Thức ăn được tiêu hoá bên ngoài tế bào, thức ăn được tiêu hoá cơ học và hoá học trong lòng ống tiêu hoá. Các chất sau khi được tiêu hoá ngoại bào trong túi tiêu hoá sẽ được tiếp tục đưa vào trong tế bào để tiêu hoá nội bào.
Câu 4.   Trình bày ưu điểm của tiêu hóa bằng túi tiêu hóa so với tiêu hóa nội bào ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa và tiêu hóa bằng ống tiêu hóa so với túi tiêu hóa.
TRẢ LỜI:
Ưu điểm của tiêu hóa bằng túi tiêu hóa so với tiêu hóa nội bào là:
-          Nhờ có ống tiêu hóa và các tuyến tiêu hóa nên túi tiêu hóa tiêu hóa được con mồi to hơn, nhiều loại thức ăn hơn và tiêu hóa thức ăn hiệu quả hơn.
Ưu điểm của tiêu hóa bằng ống tiêu hóa so với túi tiêu hóa :
-        Thức ăn đi vào theo một chiều nên thức ăn và chất thải không trộn lẫn vào nhau như trong túi tiêu hóa
-        Trong ống tiêu hóa, dịch tiêu hóa không bị hòa loãng như trong túi tiêu hóa
-        Ống tiêu hóa hình thành các phần khác nhau đảm nhận các chức năng khác nhau, có sự phối hợp tiêu hóa cơ học và hóa học nên hiệu quả tiêu hóa cao hơn
Câu 5.   Ống tiêu hoá phân hoá thành các bộ phận khác nhau có tác dụng gì?
TRẢ LỜI:
-        Sự chuyên hoá về chức năng của các bộ phận trong ống tiêu hoá giúp quá trình tiêu hoá đạt hiệu quả cao nhất. Ví dụ: ở miệng có răng, cơ nhai tham gia vào quá trình tiêu hóa cơ học giúp nghiền nhỏ thức ăn, làm tăng diện tích tác dụng của enzim lên thức ăn…
Câu 6.   Trình bày sự khác nhau giữa tiêu hóa nội bào và tiêu hóa ngoại bào
TRẢ LỜI:

Tiêu hóa nội bào
Tiêu hóa ngoại bào
-        Tiêu hóa thức ăn ở bên trong tế bào
-        Gặp ở động vật đơn bào (chưa có cơ quan tiêu hóa) và đa bào
-        Thức ăn được tiêu hóa hóa học trong không bào tiêu hóa
-        Hệ thống enzim ở động vật đơn bào do lizoxom cung cấp.
-        Tiêu hóa được thức ăn nhỏ
-        Tiêu hóa thức ăn ở bên ngoài tế bào
-        Gặp ở động vật đa bào (có cơ quan tiêu hóa)
-        Thức ăn được tiêu hóa hóa học trong túi tiêu hóa hoặc hóa học và cơ học trong ống tiêu hóa.
-        Hệ thống enzim trong tuyến tiêu hóa
-        Tiêu hóa được thức ăn lớn và nhỏ

Câu 7.   Ống tiêu hóa của một số loài động vật như giun đất, châu chấu, chim có những bộ phận gì khác với ống tiêu hóa người? Các bộ phận đó có chức năng gì?
TRẢ LỜI:
-        Giun đất, côn trùng và chim có diều, người không có. Chim có diều và dạ dày cơ (mề), người không có.
-        Diều là một phần phình to của thực quản có chức năng chứa và làm mềm thức ăn. Dạ dày cơ của chim có thành dày và rất khỏe để nghiền nát hạt, trong đó có các hạt sạn để làm tăng hiệu quả nghiền hạt.
Câu 8.   Trình bày đặc điểm của quá trình tiêu hoá trong túi tiêu hoá
TRẢ LỜI:
-        Ống tiêu hóa gồm nhiều bộ phận với các chức năng khác nhau
-        Thức ăn đi theo một chiều trong ống tiêu hóa. Khi đi qua ống tiêu hóa, thức ăn bị biến đổi cơ học và hóa học để trở thành những chất dinh dưỡng đơn giản và được hấp thụ vào máu.
-        Các chất không được tiêu hóa trong ống tiêu hóa sẽ tạo thành phân và thải ra ngoài

BÀI 16:                                       TIÊU HOÁ Ở ĐỘNG VẬT (tiếp theo)
  1. Đặc điễm tiêu hoá ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật
1.       Đặc điểm tiêu hoá ở thú ăn thịt
STT
Bộ phận
Cấu tạo
Chức năng
1.    
Miệng
Răng cửa        
Răng nanh to khỏe   
Răng trước hàm và răng ăn thịt
-        Răng cửa lấy thịt ra khỏi xương
-        Răng nanh nhọn dài cắm và giữ chặt con mồi
-        Răng trước hàm và răng ăn thịt lớn, cắt thịt thành từng mãnh nhỏ để dễ nuốt.
-        Răng hàm có kích thước nhỏ, ít được sử dụng
2.    
Dạ dày
Dạ dày đơn to, khỏe, có các enzim tiêu hóa           
           
           
-        Dạ dày là một cái túi lớn nên gọi là dạ dày đơn.
-        Thịt được tiêu hoá cơ học và hoá học giống như trong dạ dày người. Dạ dày co bóp làm nhuyễn thức ăn trộn đều với dịch vị. Enzim pepsin thuỷ phân prôtêin thành các peptit
3.    
Ruột
Ruột non ngắn
Ruột già         
Ruột tịt           
-        Ruột non ngắn hơn nhiều so với ruột non thú ăn thực vật
-        Các chất dinh dưỡng được tiêu hoá hoá học và hấp thu trong ruột non giống như ở người
-        Ruột tịt không phát triển và không có chức năng tiêu hoá thức ăn
2.       Đặc điểm tiêu hoá ở thú ăn thực vật
STT
Bộ phận
Cấu tạo
Chức năng
1.    
Miệng
Tấm sừng       
Răng cửa và răng nanh   
Răng trước hàm, răng hàm        
           
-        Răng nanh giống răng cửa. Khi ăn cỏ, các răng này tì lên tấm sừng ở hàm trên để giữ chặt cỏ
-        Răng trước hàm và răng hàm phát triển có tác dụng nghiền nát cỏ.
2.    
Dạ dày
Dạ dày thỏ     


Dạ dày thú nhai lại       
           
-        Dạ dày thỏ, ngựa là dạ dày đơn
-        Dạ dày trâu, bò có 4 túi. Dạ cỏ, dạ tổ ong, dạ lá sách, dạ múi khế. Dạ cỏ là nơi dự trữ làm mềm và lên men thức ăn. Trong dạ cỏ, có nhiều vi sinh vật tiêu hoá xenlulôzơ và các chất dinh dưỡng khác.
-        Dạ tổ ong giúp đưa thức ăn lên trên trong khi nhai lại. Dạ lá sách giúp tái hấp thu nước. Dạ múi khế tiết ra pepsin, HCl tiêu hoá prôtêin có trong cỏ và vi sinh vật từ dạ cỏ xuống. Bản thân vi sinh vật cũng là nguồng cung cấp prôtêin quan trọng cho động vật.
3.    
Ruột
Ruột non dài  
Manh tràng lớn           
Ruột già         
-        Ruột non dài vài chục mét và dài hơn rất nhiều so với ruột non của thú ăn thịt
-        Các chất dinh dưỡng được tiêu hoá hoá học và hấp thu giống như trong ruột non người
-        Manh tràng rất phát triển và có nhiều vi sinh vật cộng sinh tiếp tục tiêu hoá xenlulôzơ và các chất dinh dưỡng có trong tế bào thực vật. Các chất dinh dưỡng đơn giản được hấp thu qua thành manh tràng.



PHẦN II - HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI

Câu 1.   Tại sao thú ăn thực vật thường phải ăn số lượng thực ăn rất lớn
TRẢ LỜI:
-        Thức ăn thực vật thường nghèo dinh dưỡng và khó tiêu hoá nên phải ăn số lượng lớn thức ăn mới đáp ứng đủ nhu cầu của cơ thể.
Câu 2.   Cho biết ý nghĩa của nhai lại ở động vật nhai lại.
TRẢ LỜI:
Ý nghĩa của nhai lại ở động vật nhai lại:
-        Khi ăn, động vật này nhai sơ để tiết kiệm thời gian nhằm ăn được nhiều hơn và trốn tránh được kẻ thù ăn thịt chúng.
-        Thời gian thức ăn lưu lại trong dạ cỏ tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển mạnh gây nên sự biến đổi sinh học với xenlulôzơ.
-        Thức ăn được ợ lên nhai lại là quá trình biến đổi cơ học chủ yếu và quan trọng đối với xenlulôzơ. Thức ăn được nhai kĩ cùng với lượng nước bọt dồi dào sẽ được chuyển xuống lá sách rồi dạ múi khế. Chính vi sinh vật là nguồn cung cấp prôtêin chủ yêu cho chúng.
Câu 3.        Tại sao ruột tịt của thú ăn thịt không phát triển trong khi manh tràng của thú ăn thực vật lại rất phát triển?
TRẢ LỜI:
-        Ruột tịt của thú ăn thịt vốn là manh tràng ở các loài tổ tiên ăn thực vật, đây là nơi chứa các vi sinh vật cộng sinh giúp tiêu hoá thức ăn thực vật có vách xenlulôzơ. Do ngày nay thức ăn của thú ăn thịt chủ yếu là thịt, mềm, giàu dinh dưỡng, dễ tiêu hoá và hấp thụ nên không cần tiêu hoá vi sinh vật nữa
Câu 4.        Vi sinh vật cộng sinh có vai trò gì đối với động vật nhai lại?
TRẢ LỜI:
-        Ống tiêu hoá của các loài động vật có xương sống không thể tiết ra xenlulaza nên không thể tiêu hoá được xenlulôzơ trong tế bào thực vật. Vi sinh vật cộng sinh trong dạ cỏ và manh tràng có thể tiết ra xenlulaza giúp tiêu hoá xenlulôzơ thành các axit béo. Ngoài ra vi sinh vật còn tiết ra các enzim tiêu hoá các chất hữu cơ khác trong tế bào thực vật thành các chất dinh dưỡng đơn giản.
-        Vi sinh vật cộng sinh từ dạ cỏ theo thức ăn đi vào dạ múi khế và vào ruột. Tại đây, chúng sẽ bị tiêu hoá và trở thành nguồn cung cấp prôtêin quan trọng cho động vật nhai lại.
Câu 5.        Nêu sự khác nhau cơ bản về cấu tạo ống tiêu hoá và quá trình tiêu hoá thức ăn của thú ăn thịt và thú ăn thực vật
TRẢ LỜI:
Về cấu tạo:
-        Khác nhau về sự phân hoá răng, khớp hàm, dạ dày có 4 ngăn, chiều dài ruột và ruột tịt
Khác nhau về quá trình tiêu hoá:
-        Thú ăn thịt xé thịt và nuốt; thú ăn thực vật nhai và nghiền nát thức ăn, một số loài có hiện tượng nhai lại.
-        Thú ăn thực vật nhai kỹ hoặc nhai lại thức ăn, có vi sinh vật trong dạ cỏ và manh tràng cùng tham gia hỗ trợ quá trình tiêu hoá.
Câu 6.        Tại sao nói ruột non là giai đoạn quan trọng nhất trong qua trình tiêu hóa?
TRẢ LỜI:
Lí do để thể hiện tính chất quan trọng nhất của ruột non trong quá trình tiêu hóa là:
-        Ở ruột non, chứa đầy đủ các loại enzim tiêu hóa và có hoạt tính rất mạnh, có khả năng phân cắt hóa học tất cả các loại thức ăn để tạo ra các sản phẩm dinh dưỡng đơn giản nuôi cơ thể.
-        Ruột non có bề mặt hấp thụ rộng, có kênh vận chuyển tích cực. Ruột non là nơi xảy ra quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng chủ yếu nhất của cơ thể.
Câu 7.        Tại sao ruột non của thú ăn thực vật thường dài hơn rất nhiều so với ruột non của thú ăn thịt?
TRẢ LỜI:
-        Do thức ăn thực vật có thành phần cấu tạo chủ yếu là xenlulôzơ rất khó tiêu hoá và lại nghèo dinh dưỡng nên ruột non dài giúp thú ăn thực vật có đủ thời gian để tiêu hoá và hấp thụ.
Câu 8.        Trình bày điểm giống nhau và khác nhau cơ bản về tiêu hóa của động vật ăn cỏ có dạ dày đơn và dạ dày 4 ngăn.
TRẢ LỜI:
-        Giống nhau: đều có cấu tạo thích nghi với thức ăn thực vật như răng nanh giống răng cửa, răng trước hàm và răng hàm phát triển …, ruột dài, đường tiêu hóa có cộng sinh với vi khuẩn tiêu hóa xenlulôzơ
-        Khác nhau
Động vật ăn cỏ có dạ dạy đơn
Động vật ăn cỏ có dạ dày 4 ngăn
-  Chỉ nhai một lần kĩ
-  Dạ dày: đơn, không cộng sinh với vi khuẩn tiêu hóa xenlulozo.
-  Manh tràng phát triển hơn.
-  Manh tràng là nơi cộng sinh với các vi sinh vật tiêu hóa xenlulôzơ nên hiệu quả thấp hơn vì khả năng hấp thụ ở manh tràng thấp, vi khuẩn theo phân ra ngoài.
- Nhai 1 lần sơ sài, nhai lần 2 kĩ hơn
- Dạ dày: 4 ngăn, công sinh với vi khuẩn tiêu hóa xenlulozo
- Manh tràng vừa phải
- Dạ dày là nơi cộng sinh chủ yếu để tiêu hóa xenlulôzơ nên hiệu quả cao hơn vì khả năng hấp thụ ở ruột non cao
Câu 9.            Tại sao trong mề của gà hoặc của chim bồ câu mổ ra thường thấy có những hạt sỏi nhỏ? Chúng có tác dụng gì?
TRẢ LỜI:
Có hạt sỏi vì chim không có răng nghiền.
Tác dụng của hạt sỏi:
-       Giúp nghiền nhỏ thức ăn dễ dàng nhờ lớp cơ dày, khỏe, chắc chắn của mề co bóp.
-       Chà sát thức ăn được làm mềm bởi dịch tiết ra ở diều.
Câu 10.        Trong hệ tiêu hóa người, khi bị cắt bỏ một trong các cơ quan nào sau đây thì gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình tiêu hóa: dạ dày, túi mật hay tụy? Vì sao?
TRẢ LỜI:

Cắt bỏ tụy sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng nhất tới quá trình tiêu hóa vì: tụy tiết ra nhiều loại enzim quan trọng để tiêu hóa thức ăn trong khi đó dạ dày chỉ tiết pepsinogen cùng với HCl để biến đổi một phần thức ăn prôtêin hay nếu cắt bỏ túi mật thì mật từ gan có thể chuyển thẳng theo ống dẫn đến tá tràng, ít ảnh hưởng đến tiêu hóa.

35 nhận xét:

  1. thanks thầy nhìu!!!!!!!!!!:):P;;)

    Trả lờiXóa
  2. bai giang rat hay cm on thay nhieu

    Trả lờiXóa
  3. cam on thay rat nhiu chuc thay co nhieu thanh cong hihi

    Trả lờiXóa
  4. hay wa' là hay nhưng con một vài chỗ chua chính xác voi bai thay giang tren lop

    Trả lờiXóa
  5. neu so sanh cac bo phan cua thu an thit va thu an co thi em nghi se de hieu hon

    Trả lờiXóa
  6. thay giup em tra loi cau hoi
    khi lao dong nang mach mau dan ra va mo hoi tiet ra nhieu co tac dung gi?

    em cam on thay

    Trả lờiXóa
  7. xcam on rat nhieu bai rat hay

    Trả lờiXóa
  8. cho chau hoi tai sao trong tui tieu hoa, thuc an sau khi tieu hoa ngoai bao lai tiep tuc tieu hoa noi bao

    Trả lờiXóa
  9. 1. Vì sao trong dạ dày gà vịt thường có hạt sỏi?
    2. Nêu các tuyến tiêu hóa của người?Những người bị bệnh đau dạ dày thường có hiện tượng ợ chua? Giải thích? Biện pháp phòng, trừ bệnh đau dạ dày?

    Trả lờiXóa
  10. cam on bai giang cua thay .bai thay rat hay.chuc thay thanh cong trong su nghiep trong nguoi

    Trả lờiXóa
  11. cam on thay nhung em thay bai nay ko day du cho lam , nhu dac diem thich nghi cua tung loai .....
    mong bai sau thay lam day du hon !!!!!!!
    a quen chua hoi ?hihi thay bn tuoi vay ??hihi

    Trả lờiXóa
  12. thay giup em voi nhan xet va giai thjk tai sao cac ket qua do mot so chi tieu sinh li o nguoi lai thay doi khi hoat dong va sau khi duoc nghi ngoi mot thoi gian tra loi nhanh dum e voi thayyyyyy !!!!!!!!!!!!!!! hk thoi thi em dai mon sinh hk nay lun

    Trả lờiXóa
  13. Sao câu này lại hỏi trong bài này!
    trả lời:
    Khi bình thường thì nhu cầu năng lượng ít nên cơ thể hoạt động bình thường, các chỉ tiêu sinh lý cũng ở trạng thái bình thường như nhịp tim, huyết áp, thân nhiệt...
    Nhưng khi hoạt động mạnh, nhiều, nhu cầu năng lượng tăng đòi hỏi quá trình trao đổi và chuyển hóa vật chất diễn ra nhanh hơn nên các chỉ tiêu sinh lí cũng sẽ thay đổi do cơ thể hoạt động nhiều.

    Em hiểu như thế và cứ làm theo ý mình nhé. Chúc thành công!

    Trả lờiXóa
  14. cảm ơn rất nhiều về bài này rất hay

    Trả lờiXóa
  15. Thầy cho em hỏi: tại sao ruột của động vật ăn thịt lại ngắn hơn ruột của động vật ăn cỏ? Cám ơn thầy trước!

    Trả lờiXóa
  16. Thầy cho em hỏi: tại sao ruột động vật ăn thịt ngắn hơn động vật ăn cỏ. Thanks thầy nha

    Trả lờiXóa
  17. Tai sao thu an thuc vat thuong phai an so luong thuc an rat lon?

    Trả lờiXóa
  18. woa thay wa la xuat sac
    chuc thay luon thah cong

    Trả lờiXóa
  19. Ruột non của động vật ăn cỏ dài hơn vì thức ăn thực vật khó tiêu hóa hơn. Ruột dài để kéo dài thời gian tiêu hóa cỏ

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. thầy có thể đưa lên một số hình ảnh về cơ quan tiêu hóa ở động vật và các chức năng chính trong cơ thể động vật được ko ạ?

      Xóa
  20. thay oi thay giup em tra loi cau hoi nay voi: neu su giong nhau va khac nhau giua trao doi chat giua co the voi moi truong va chuyen hoa vat chat va nang luong trong te bao.Em cam on thay nhieu!

    Trả lờiXóa
  21. cung co the la do chung to lon nen hd ton nhiu nl ->can nhiu dinh duong nhung thuc an chung an co it dinh duong nen fai an nhiu thoi

    Trả lờiXóa
  22. thay oi mai em kiem tra oy. ma gjo dang mu tich thay oi. cuu em voi thay oi.huhuhuhuhu

    Trả lờiXóa
  23. thầy ơi: sự khác nhau cơ bản về cấu tạo ống tiêu hoá và quá trình tiêu hoá thức ăn của thú ăn thịt và thú ăn thực vật là j ạk

    Trả lờiXóa
  24. Em chào thầy :)
    Rất cảm ơn thầy vì bài giảng. Thầy có thể giúp em lập bảng so sánh quá trình tiêu hóa giữa 3 nhóm động vật ăn thực vật được không ạ?
    Em cảm ơn thầy trước ạ!

    Trả lờiXóa
  25. thầy oi giúp em câu nay với. hãy nêu sự tiến hóa của hệ tiêu hóa ở đông vật

    Trả lờiXóa
  26. thầy ơi! phân biệt dum em tiêu hoá cơ học và hoá học

    Trả lờiXóa
  27. thay oi cho em hoi cau nay: dựa trên cấu tạo ống tiêu hóa và quá trình tiêu hóa thức ăn của đv ăn thịt và dv ăn thực vật hãy chứng tỏ rằng đv ăn các loại thức ăn khác nhau cosoongs tiêu hóa biến đổi thích hợp với thức ăn.

    Trả lờiXóa
  28. thay tra loi giup em cau nay:nguyen nhan cua co che hap thu nuoc ma

    Trả lờiXóa
  29. thay oi giup em tra loi cau hoi nguyen nhan cua co che hap thu nuoc .thank you very much!!!

    Trả lờiXóa